'Heuvel 140' is te vinden 15 kilometer ten westen van St-Pierre-sur-Dives, aan de D131 tussen Maizières en Estrées-la-Campagne. Ten tijde dat wij het bezochten (september 2004) lag er een aandoenlijk kleinood in de vorm van een foto en een briefje, dat hieronder te zien is.

De volgende tekst stond onder de foto rechtsboven:
'Lance Corporal Elmer (Les) Massey, 28th Armoured Regiment (The Dukes), The British Columbia Reg. Fought in the battle for Hill 140 as a driver of a Steward tank under command of Lt (A/Capt.) A.E. Biddlecombe, winner of the MC (Military Cross). Captured while helping a wounded friend, he was sent to Stalag 4B till end of war. B(orn) Feb. 22-1911, D(ied) July 4-1988?
Placed in honor by his son Sean of Edmonton, Alberta, Canada'.

De 21ste Legergroep was dan wel naar het zuiden gezakt, maar de snelheid ontbrak om de Duitsers hopeloos gevangen te zetten. Op 11 augustus begon Patton met zijn opmars naar het noorden. Vanuit het zuiden zou de Franse 2de Pantserdivisie onder leiding van generaal-majoor Philippe Leclerc de Amerikanen steunen in hun strijd richting Argentan. De overeen gekomen orders werden snel door de Franse troepen vergeten en gingen hun eigen weg. De wegen raakten verstopt en een aanval van de 5de Pantserdivisie liep hierdoor 6 uur vertraging op, waardoor de Duitse 116de Pantserdivisie zich kon ingraven. Het zou niet de laatste keer zijn dat de Franse troepen, door hun onvermogen zich te houden aan bevelen, voor problemen bleven zorgen. De aanval die Hitler bevolen had om de Amerikaanse linies te breken brokkelde nu snel af. De Duitse troepen gingen van de aanval over op de verdediging. Op 13 augustus kwamen de 1ste SS-en de 2de Pantserdivisie in de omgeving van Argentan. In plaats van deel te nemen aan de tegenaanval moesten deze troepen defensieve stellingen betrekken.

Zo zat het Duitse Zevende Leger en het Vijfde Pantserleger voordurend in de hopeloze verdediging. Josef 'Sepp' Dietrich, commandant van het Vijfde Pantserleger waarschuwde dat als men niet snel handelde om de insluiting te verlaten naar het oosten de Duitse troepen verstoken zouden raken van brandstof en munitie.

Maar de opmars stokte van de Amerikanen op Argentan. Het gat tussen Falaise en Argentan bleef open omdat een te snelle opmars naar elkaar toe door de geallieerden de linie te dun zou worden en tevens het gevaar bestond dat de eigen troepen op elkaar zouden kunnen gaan vuren. Het lag nu aan de Canadezen zo snel mogelijk Falaise in te nemen en dan vanuit het noorden de aansluiting te zoeken met de Amerikanen. De Amerikanen waren woedend op Montgomery dat zij moesten wachten, en dat het zo lang duurde dat de onder Montgomery staande troepen zo voorzichtig opschoten. Patton raasde over de grote blunder van Montgomery;'Laat mij naar Falaise gaan,... we zullen die Britten terugdrijven de zee in voor een tweede Duinkerken!' Maar Montgomery beweerde dat hij niet wist hoe sterk de Duitsers waren en dat hij vreesde dat deze alsnog kon uitbreken en zware verliezen zou kunnen toebrengen aan de geallieerde troepen. Maar de Duitsers waren ongeorganiseerd en verward. Veel orders spraken elkaar tegen. Hitler orderde aanvallen, maar er kon alleen maar verdedigd worden. Zelfs op 16 augustus zagen sommige generaals nog het werkelijke gevaar niet en wilden een aanval op de zuidelijke sector nabij Argentan uitvoeren en een steviger verdediging nabij Falaise. Vooral om de ontsnappings mogelijkheid te vergroten.

Maar er waren te weinig tanks om een serieuze aanval op te zetten. En diezelfde nacht werd dan toch een aanzet gegeven voor de terugtocht. De eerste nacht ging het vrij voorspoedig, vooal omdat de geallieerden de Duitsers deze kans boden. De 17de augustus veranderde dit dramatisch. Montgomery die opeens in zag dat de Duitsers zouden ontsnappen, waardoor deze troepen later weer konden worden ingezet, beval dat de val direkt dicht moest. De beide pantserdivisies van het 2de Canadese Legerkorps en 4de Canadese en de 1ste Poolse Pantserdivisie kregen opdracht zich te spoeden richting Trun en verder opstomen naar Chambois. Trun wordt snel veroverd en de Polen komen op 1 kilometer van Chambois. Het Vijfde Legerkorps valt dan op 18 augustus de noordkant van Le Bourg-St-Leonard aan vanuit het zuiden. Maar halverwege wordt deze opmars tot staan gebracht. De Duitse troepen hebben nu nog een gat van 8 kilometer waardoor ze ontsnappen kunnen. Onder een constant bombardement van tanks, artillerie, en jachtbommenwerpers (zie Hawker Typhoon) proberen de Duitsers wanhopig zoveel mogelijk manschappen door dit gat te leiden.

Op 19 augustus is het omsingelde gebied nog maar 10 kilometer groot. Hier bevinden zich dicht opeen gepakt de restanten van vijftien divisies, loslopende verdwaalde troepen, een enorme hoeveelheid tanks en andere logistieke voertuigen. In een desperate poging te ontsnappen wordt een plan opgesteld om een aanval te plegen om in ieder geval de kleine opening te behouden en wellicht iets te vergroten. Maar de Britse troepen snoeren de 'Zak' nog meer dicht en de 4de Canadese Pantserdivisie drukt door tot naar St-Lambert-sur-Dives en de 1ste Poolse Divisie verovert de belangrijke 'Heuvel 262' (Mont-Ormel) die uitkijkt over de weg van Chambois richting Vimoutiers.

Een kleine eenheid van de Canadese 4de Pantserdivisie lijdt zware verliezen rond St-Lambert. In het dorp worden 2 Canadese tanks uitgeschakeld. Majoor D.V.Currie besluit later, in het donker, lopend de twee wrakken te bezoeken. Onder zwaar mortiervuur haalt hij de bemanning uit de kapotte tanks. Tevens verkent hij de vijandelijke posities. De volgende dag zetten de Canadezen de aanval weer in en weten het centrum van het dorp te veroveren. De Duitsers blijven hardnekkig druk uitoefenen op de Canadezen. Maar ook aan het einde van de 20ste augustus weten ze de Canadezen niet te verdrijven. Majoor Currie is niet tevreden met het behaalde succes en wil het hele dorp in zijn bezit. Hij zet aan tot een nieuwe aanval. De Duitse eenheid verliest hier in drie dagen 800 man, waaronder 300 doden. Er worden 2000 Duitsers gevangen genomen. Rond en in het dorp worden zeven tanks en twaalf 88-mm kanonnen vernietigd. Majoor Currie zal voor zijn leiderschap de hoogste Britse onderscheiding ontvangen, het Victoria Cross. Deze wordt hem uitgereikt in november van dat jaar in Breda.

Het gat was gedicht en om weg te komen moesten de Duisters nu doorbreken. Een obstakel vormde de kleine rivier de Dives. Toch trekken in kleine groepen Duitse soldaten naar het oosten. Sommigen weten te ontsnappen, anderen raken in zwaar gevecht met de geallieerde tanks en infanterie. De nachtelijke lucht is verlicht door lichtkogels, explosies en lichtspoormunitie. Het moet de ware nachtmerrie zijn geweest gehuld in spookachtige verlichting. Bij het aanbreken van de 20ste augustus vallen de Duitsers de door de Polen bezette 'Heuvel 262' aan. In een bloedig gevecht worden de Polen iets terug gedrongen en wordt het gat iets groter om te kunnen ontsnappen. Die dag gebeurde iets opmerkelijks. Generaal Meindl die de gewonde manschappen wil beschermen legt het terug trekkende verkeer voor een kwartier stil, en stelt een colonne samen. Hij voorziet deze voertuigen van een rood kruis en stuurt deze langs de geallieerde troepen. Deze hebben de hele opzet van deze operatie kunnen aanschouwen en houden korte tijd op met schieten. Zodra echter de colonne gepaseerd is, wordt het het vuurgevecht weer hervat. In de nacht van 20 op 21 augustus zijn de laatste Duitse troepen die nog in leven zijn ontsnapt door het kleine gat van de 'Zak van Falaise'.

Sinds Stalingrad hadden de Duitsers geen grotere nederlaag geleden. Er waren 50.000 Duitse soldaten gevangen genomen, en 10.000 gesneuveld. Ondanks deze verliezen wisten toch nog tussen de 20.000 tot 40.000 man te ontsnappen uit de 'Zak van Falaise'. Maar dat was wel met achterlating van al hun tanks en voertuigen. Deze verliezen waren niet meer goed te maken door de Duitse oorlogsindustrie. De Duitsers waren op de vlucht en op 25 augustus valt Parijs in geallieerde handen. Binnen een maand stond de volgende enorme geallieerde operatie klaar. Montgomery wilde voor de winter in Berlijn zijn. Hij bedacht een plan om via een een gedurfde actie alle bruggen in handen te krijgen vanaf de Belgische grens tot aan Arnhem, en dan in een breed front uitwaaieren naar het oosten, diep Duitsland binnen. Operation Market Garden zou op 17 september 1944 losbarsten. Maar dat is een heel ander verhaal!

Tot grote verrassing van mezelf bleek tijdens één van mijn bezoeken nog verassend veel te vinden. Tussen Lambert-sur-Dives en Chambois was ook een kleine doorgang voor de ontsnappende Duitse troepen. In deze 'Corridor van de Dood' vond ik op een akker een 20mm huls, een handgreep van een munitiekist en een tot nog toe onbekend onderdeel (waarschijnlijk een Duitse ontsteker).

Ik moet u er wel op wijzen uiterst voorzichtig te zijn met het zoeken naar en vinden van 'souveniers'. Het is mogelijk dat er nog steeds onderdelen van scherpe munitie liggen, bij twijfel: LATEN LIGGEN! Er zijn verder nog andere objecten die een bezoek waard zijn. In Falaise is een museum, Musée Août 1944, gewijd aan de 'Zak van Falaise', even ten zuiden van het kasteel van Willem de Veroveraar (Château de Guillaume le Conquérant). Hier zijn veel voertuigen en maquette's te bewonderen. Het museum is erg donker en verwaardeloosd. Maar ze hebben daar enkele unieke objecten. Verder is een bezoek aan Mont-Ormel aan te bevelen. Vanaf deze berg kijkt men de vallei binnen waar de Duitsers in de val zaten. Hier is een monument opgericht met binnen in een bezoekerscentrum waar de hele insluiting stap voor stap verteld wordt, er is een kleine bioscoop waar fragmenten van 'The Corridor of Death' gedraaid wordt. Ook wordt door een gids een duidelijke uitleg (ook in het Engels) gegeven over het drama dat zich hier afspeelde.

Veel Poolse gesneuvelden die in de Zak van Falaise vochten, vonden hun laatste rustplaats op de Poolse begraafplaats bij Grainville-Langannerie aan de N 158, halverwege de weg tussen Caen en Falaise. Het is een indrukwekkende begraafplaats met 650 graven.